https://historyreview.ihcs.ac.ir/ نقدنامه تاریخ fa daily 1 Fri, 20 Mar 2020 00:00:00 +0330 Fri, 20 Mar 2020 00:00:00 +0330 https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6549.html تاریخنگاری مسیر بالنده و امیدوار کننده‌ای را در کشور ما پیش گرفته است. این دانش دست کم برای نگاهداشتن بهم پیوستگی با میراث نیاکانمان و ارائه ضوابط و قواعدی در این زمینه، نیازمند واکاوی و بازخوانی نوشته‌های بازمانده از مورخان مسلمان پیشین است. این امر یکی از بایسته‌های بومی شدن پایه‌های معرفتی و رویکردها و سوگیریهای دانش تاریخ هم هست. مورخان مسلمان متأثر از قرآن که روایتِ تاریخ را "ذِکری" (بر وزن پیدا) یعنی به خودآورنده و یادآورندة دلها (به عنوان مثال هود، 120 و ق، 37) نامیده است، سودمندیهای تاریخ و آگاهیهای تاریخی را فراتر از قلمرو زیست این‌جهانی آدمی می‌انگاشتند و سرای زیست جاودانه انسان را هم بهره‌مند از آن می‌شمردند. این نگاه که از دیدگاه تاریخ‌پژوهانی مانند مرحوم زرین‌کوب تاریخ را تا مرز همسایگی با تجربه‌های اخلاقی و حتی عرفانی می‌کشاند، می‌تواند همه فرایند تاریخ‌پردازی یعنی گردآوری اطلاعات، سنجش و پردازش آنها و سرانجام و به ویژه نگارش متن تاریخی را از خود متأثر کند، و بر همین اساس می‌توان از آن به عنوان یک معیار برای ارزیابی نوشته‌های تاریخی که مورد اهتمام شورای بررسی متون است، بهره جست. این نوشتار کوشیده است با مروری بر مقدمه چند متن برگزیده تاریخی تا پیش از قرن دهم هجری، آخرت‌گرایی از مسیر پرداختن به تاریخ را به عنوان یکی از انگیزه‌ها و پیامدهای تاریخ‌نگاری در دوره اسلامی بر رسد.  https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6545.html کتاب راه ناهموار تمدن که حاصل ترجمه هفت مقاله در مورد تمدن غرب و تمدن اسلامی است، در صدد رد و انکار امکانی برای صورت‌بندی تمدن اسلامی در دنیای کنونی است. آنچه که این مجموعه ترجمه را ناهمگون و نامتوازن ساخته است عبارت است از اینکه، اولا این مقالات گویا بسیار اتفاقی و نامتوازن گزینش شده‌ است. در میان انبوهی از مقالاتی که در مورد تمدن و تمدن اسلامی به زبان انگلیسی وجود دارد، انتخاب چند مقاله محدود، اساسا فاقد نقشه و طرح پیشینی است و از همین جهت نیز نمی‌تواند گزارش معناداری از پژوهش‌های «تمدن» در غرب را نشان دهد؛ ثانیا مترجم محترم احتمالا به موجب عدم آشنایی به مطالعات تمدنی، به درستی نمی‌تواند در مقام تبیین و تحلیل مسائل تمدنی برآید و آن مقدار از متن‌های ترجمه شده را هم به درستی فهم و احیانا نقد کند. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6109.html پرداختن به تاریخ ایران و جامعة ایرانی در گذار از دورة ساسانیان به روزگار اسلامی، سخت دشوار است و پژوهشگرانی می‌خواهد ورزیده و آگاه از تاریخ تحوّلات ایران و فرهنگ ایرانی و دارای شناختی ژرف از منابع و پژوهش‌های متعدد تاریخی ‌به زبان‌های گوناگون. چند پژوهندة بزرگ، جنبه‌هایی از تاریخ، فرهنگ، دین، زبان و تحوّلات جامعة ایرانی را در گذار از دورة پیش از اسلام به روزگار اسلامی و سده‌های نخستین این دوره پژوهیده‌اند و آگاهی‌های ژرف و درخشانی به خوانندگان کتاب‌های خود پیشکش کرده‌اند. (برای چند نمونه، بنگرید به: اشپولر، 1365؛ پطروشفسکی، 1350؛ فرای، 1358؛ زرین‌کوب، 1373؛ محمدی‌‌ملایری،1379) در این یادداشت، نگاهی گذرا خواهیم داشت به کتاب خانم دکتر شهرزاد ساسان‌پور، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر با عنوان: «جامعة ایران در گذار از عصر ساسانی به عصر اسلامی»(تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام، چاپ اول، 1397، 366 ص). بحث دربارة محتوای کتاب و دیدگاههای مؤلف دربارة ساسانیان و گذار جامعة ایران از دورة باستان به روزگار اسلامی، نیازمند حوصلة فراوان است! در این نوشتار تنها مشتی از خروارها ایرادهای شکلی و نگارشی را می‌آورم و نیز نمونه‌هایی از نادرستی در نقل‌قول‌ها و پانوشت‌ها را بازگو خواهم کرد. این نمونه‌ها که تنها از یکصد و پنجاه صفحة آغازین کتاب گزینش شده‌اند، خود به اندازة کافی گویا و نشانگر ژرفای ناپختگی کتاب خواهند بود. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6110.html این کتاب به قطع رقعی در 251 صفحه و دارای سه فصل است. در فصل نخست سنت ترجمه در دوران ایلخانان، در فصل دوم سنت ترجمه در فاصله میان ایلخانان و تیموریان و در فصل سوم سنت ترجمه در دوران تیموریان مورد بررسی قرار گرفته است. ایشان برای تبیین موضوع از "نظریه عمل" پییر بوردیو جامعه شناس فرانسوی بهره برده اند. مقدمه 17 صفحه ای کتاب در واقع برای تشریح "نظریه عمل" بوردیو است. بوردیو برای فرا رفتن از دو سنت عینیت گرایی و ذهنیت گرایی در عرصه جامعه شناسی، رابطه را اساس نظریه خویش قرار داد و سه مفهوم میدان، عادت واره و سرمایه را برای تبیین کنش اجتماعی به کار برد.[1] کتاب دارای سخن پایانی یا نتیجه گیری است. فهرست منابع مورد استفاده (فارسی، عربی، انگلیسی) در پایان کتاب آمده است. کتاب فاقد فهرست اعلام است. در این کتاب نویسندگان تلاش کرده اند تا سنت ترجمه را در فاصله زمانی 654 – 911 هجری بررسی کنند. به همین دلیل فصل نخست به دوران ایلخانان از 654- 750 هجری قمری اختصاص دارد که در آن ابتدا به حمله مغول و تاسیس سلسله ایلخانان پرداخته شده و بعد وضعیت زبان، ادبیات و فرهنگ در عصر ایلخانان مورد بررسی قرار گرفته است. نهضت فارسی نویسی و نهضت ترجمه دو موضوع مهم هستند که نویسندگان آنها را به ترتیب در دوران هلاکوخان، آباقاخان، تکودار، ارغون خان، گیخاتوخان، بایدوخان، غازان خان، سلطان محمد خدابنده اولجایتو و ابو سعید بهادرخان گزارش کرده اند. فصل دوم از 740 – 771 به سنت ترجمه در دوران فترت پرداخته است و منظورشان از دوران فترت سلسله های محلی حاکم بر ایران آل مظفر، آل جلایر، اتابکان لرستان، سربداران، امرای چوپانی و طغاتیموریان است که هر کدام بخش هایی از ایران را در دست داشتند. البته در این فصل فقط وضعیت ترجمه در دوران آل مظفر، آل جلایر یا ایلخانان و خاندان اینجو بررسی شده اند. فصل سوم به سنت ترجمه در دوران تیموریان یعنی از 771 – 911 اختصاص دارد. در این فصل به حمله تیمور و تاسیس سلسله تیموریان، اوضاع زبان و ادبیات فارسی در این دوره، و سرانجام وضعیت ترجمه در دوره حکومت تیمور، شاهرخ شاه، الغ بیگ و سلطان حسین بایقرا پرداخته شده و پایان بخش این فصل نوشته ای تحت عنوان "از نهضت ترکی نویسی تا نهضت ترجمه به ترکی" است. هر سه فصل دارای سخن پایانی است. [1]     سنت ترجمه در عصر ایلخانان و تیموریان، سعیدی، مریم و معاذالهی، پروانه، صص 18 و 19 https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6105.html این یادداشت با هدف بررسی انتقادی کتاب « تحول مبانی مشروعیت سلطنت از یورش مغولان تا برآمدن صفویان» اثر محمد‌رضا روزبهانی تنظیم شده است. محور اصلی این یادداشت بر ارزیابی شکلی، بررسی وضعیت ساختاری و ارزیابی محتوایی این کتاب متکی است. این بررسی نشان می‌دهد که کتاب حاضر، به دلیل نو بودگی موضوع مرتبط با دوره تاریخی، استفاده از منابع دست اول، روش‌مندی مناسب پژوهش، تلاش در استوار ساختن تحلیل‌ها بر منابع ، مستند‌سازی و نیز ساده نویسی، اثری در خور اهمیت است. با این حال برخی نقاط ضعف شکلی، ساختاری و محتوایی، از نظر روش و قواعد پژوهش در تاریخ، کاستی‌های مرتبط با پیشینه پژوهش، کم توجهی به تفاوت در نقل‌قول مستقیم و غیر‌مستقیم، اشکال در ارجاعات، گزارش رویدادها بر اساس منابع دست دوم، دیده می‌شود. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6111.html جنگ اول جهانی، قدرت­های بزرگ روزگار خویش را درگیر کرد و همزمان در پایان جنگ، روسیه تزاری به خاطر انقلاب اکتبر 1917 دچار تحولاتی بنیادین شد و از صحنه جنگ خارج گردید. یکی از نتایج سقوط روسیه تزاری، خروج نیروهای روسیه از منطقه قفقاز و ایجاد یک خلاء قدرت در این منطقه بود که قدرت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای با یک رقابت شدید در پی تسلط بر آن برآمدند. یکی از قدرت­هایی که تلاش زیادی در راستای حضور در منطقه قفقاز صورت داد، بریتانیا بود که اهداف خاصی را دنبال می­کرد که از جمله آن­ها مقابله با حضور آلمانی و ترک­ها در این منطقه و جلوگیری از دسترسی آن­ها به نفت باکو بود و از دیگر اهداف دولتمردان این کشور تلاش زیاد در سرنگونی بلشویک­ها با حمایت از ارتش داوطلب روس­های سفید می­توان برشمرد. بررسی کتاب «سیاست و عملکرد بریتانیا در قفقاز از سقوط رژیم تزاری تا غلبه بلشویک­ها 1921 ـ 1917م» نشان می­دهد که نقات قوت آن در مقایسه با کاستی آن بیشتر است. مؤلف سعی کرده است که با رویکردی توصیفی و تا حدودی تحلیلی عملکرد بریتانیا را به عنوان کنش­گری عمده در منطقه قفقاز در سال­های مورد پژوهش بررسی نماید. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6547.html کتاب پیش رو در چهار بخش است که بخش اول شامل کلیات پژوهش است که به بررسی ادبیات پژوهش حسنیان در پژوهش های معاصر و سپس منابع اصلی این حوزه پرداخته است. بخش دوم معرفی سادات حسنی است که بزرگانی همچون فرزندان امام حسن، زید بن حسن و اعقاب او و حسن مثنی و اعقاب او و جعفر بن حسن مثنی، داود بن حسن مثنی، ابراهیم،حسن بن حسن مثنی(مثلث) و عبدالله بن حسن ( محض)را بررسی کرده است. بخش سوم مناسبات حسنیان با خلفای اموی و عباسی را تا سال 145 ه.ق مورد بررسی قرار داده است. بخش چهارم هم شامل تعامل سیاسی سادات حسنی با شخصیت های برجسته و مذاهب و فرق معاصرشان اختصاص دارد. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6543.html  پژوهش پیش­رو با رویکردی انتقادی و تفسیری به بررسی انتقادی تاریخنگارانه "کتاب مسلمانان و نگارش تاریخ" پرداخته­است. سوال اصلی عبارت آن است که کتاب در دست بررسی چگونه به مفاهیم پایه­ای فلسفه تاریخ نزد مسلمانان پرداخته است؟ یافته­های پژوهش حاکی از آن است که خضر در بررسی مفهوم تاریخ دچار تناقض شده؛ چرا که در جایی تاریخ را به مثابه گذشته­ای عینی تعریف کرده و در جایی دیگر تاریخ را برساخته ذهن مورخان دانسته است. دیگر اینکه تلقی خضر از تاریخ اسلام بر پایه تاریخنگاری قدسی و جبرگرایی تاریخی است.  که در آن وظیفه مورخان مسلمان، برآورد خواست و مشیت الهی است. در این تلقی نقش زبان، بافت و زمینه در بررسی کنش­ها و اندیشه­های مورخان نادیده گرفته­شده­است. از سوی دیگر خضر، بر عینیت­گرایی مسلمانان و بی­طرفی آنها در گزارش تاریخ تاکید دارد، که امری بعید می­نماید و ذهن مورخ همواره امری دخیل در ضبط و ثبت تاریخ است. دیگر آنکه خضر بر آن است که نقش قهرمان را در تاریخ اسلام انکار کند، در حالیکه قهرمان­پروری در برخی جاها قابل اثبات می­باشد. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6542.html چارلز. جی. هالپرین، متخصص در تاریخ روسیۀ دوره حاکمیت مغول، در کتاب «روسیه و اردوی زرین» مواجهۀ متفاوتی با تاریخ این عصر داشته است. اهتمام نویسنده به جامعه، حکومت و اقتصاد روسیه از حیث تأثیر گذاری مغولان اردوی زرین بر این وجوه از زندگی اجتماعی، اثر وی را متمایز کرده و الگوی پژوهشی موفقی را پدید آورده است. فقدان یا کمبود آثار پژوهشی به زبان فارسی که به تاریخ «اولوس جوجی» پرداخته باشد، به‌علاوه رویکرد روشمند و مسئله محور کتاب هالپرین، ضرورت توجه به این اثر را بیشتر می کند. نظر به ضرورت مذکور، نوشتار حاضر ضمن معرفی معطوف به محتوای کتاب، وجوه قوت و کاستی‌های این اثر را بررسی می‌کند. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6548.html سده­های میانه، دوره­ای درخشان از امکانات فلسفی است که مقدمات ظهور مبانی دنیای مدرن را فراهم کرده است. نسبت میان دورة مدرن و دورة پیش از آن و انتقال و دگرگونی مفاهیم در این فرآیند، بحث بسیار بنیادی است. تفکر تاریخی ریشه­های خود را در مبانی کلامی دارد و از وجوه گوناگون، از تفکر فرجام­شناسانة دینی هم ریشه گرفته است با تأکید بر این امر که تاریخ صرفاً گذشته نیست، بلکه آینده و انتظارآن نیز هست و همین امر، نقش اساسی در اندیشة تاریخی برعهده دارد. این پژوهش متکی بر نقد کتاب « الهیات تاریخ؛ پژوهش در مبانی کلامی فلسفه تاریخ؛ گردش فرجام­شناسانه در اندیشة جوآکیم فیوره­ای و اندیشة تاریخی-کلامی نگارش یافته است. این اثر  با نگاه ویژه به اندیشة فرجام­شناسی یهودی-مسیحی، تحولات سده­های میانه را که نقشی اساسی در فهم دقیق تفکر تاریخی دارد، بررسی می­کند. درخصوص الهیات یهودی و مسیحی تأکید بر اندیشه­های یوآخیم فیوره­ای است. یوآخیم اندیشة فرجام­شناسانه و غایتمند را در الهیات به عنوان یکی از راه­های ترقی و پیشرفت انسان امروزی قلمداد می­کند. مقالة حاضر با بیان برخی از آرای یوآخیم فیوره­ای، سعی در فراهم کردن نمایی کلی از پرسش و گمانه­هایی در مورد الهیات تاریخ در نگاه او را دارد و در نهایت، نقد و پرسش­هایی را که وارد کرده، تاحدودی مطرح و پاسخ را بیان می­کند https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6112.html «لئونارد ویلیام کینگ» مورخ و آشورشناس بریتانیایی در کتاب «تاریخ بابل از تأسیس سلطنت تا غلبه ایرانیان» تاریخ و تمدن بابل را از زمان ورود اَموری­ها و تأسیس نخستین سلسله حاکم در این شهر تا تسخیر آن به دست کوروش دوم پارسی مورد بررسی قرار داده است. تعداد انگشت­شمار آثار تألیفی و ترجمه شده مرتبط با تاریخ میان­رودان و بابل باستان در بازار نشر موجب شده است که به رغم گذشت بیش از صد سال از انتشار این اثر، نقد و ارزیابی نسخۀ برگردان فارسی آن ضرورت یابد. بدین­جهت در پژوهش حاضر پس از چکیده­ای از مطالب و مباحث مندرج در کتاب، نقد و ارزیابی اثر مذکور از جهات شکلی، محتوایی و بررسی جایگاه آن در میان سایر آثار مرتبط با تاریخ بابل در  دستور کار قرار گرفته است. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6113.html کتاب «تاریخ فرهنگ ایران1» تألیف صالح امین­پور به عنوان منبع درسی و دانشگاهی برای استفاده دانشجویان رشتۀ مدیریت جهانگردی دانشگاه پیام­نور به رشتۀ تحریر درآمده است. مؤلف کوشیده است با توجه به ماهیت دانشگاهی اثر، بر­اساس سرفصل­های مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جنبه­های گوناگون حیات فرهنگی ایران را از دوران پیش از تاریخ تا آستانۀ یورش مغولان و پایان کار خوارزمشاهیان مورد بررسی قرار دهد. در این پژوهش برآنیم با در نظر گرفتن نقش و اهمیت وافر کتب درسی دانشگاهی در ساخت زیربنای فکری و علمی دانشجویان، کتاب حاضر را از زوایای مختلف -کیفیت فیزیکی، شکلی، محتوا و ساختار- مورد نقد و ارزیابی قرار دهیم. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6550.html عثمانی یکی از امپراطوری های پایا و بزرگ تاریخ است که نزدیک به هفت قرن به نحوی در حوادث مهم دنیا و به خصوص دنیای اسلام موثر بوده است . این امپراطوری بنیان خود را از اواخر قرن سیزدهم از یک حکومت کوچک محلی مرزنشین با فلسفه غزا و جهاد آغاز و تا مرزهای وین پیشروی کرد ؛ولی از قرن شانزدهم به علل گوناگون چون رنسانس و تحولات دنیای غرب و هماهنگ نشدن عثمانی با این تحولات ، شکست مداوم در جنگ ها ، بدست نیاوردن غنایم ، سرمایه گذاری نکردن در یک اقتصاد بنیادی و همچنین به علت عادت کردن به غنایم ساده غزا و جهاد ، توقفش آغاز شد . هدف این مقاله ، توقف و زوال این امپراطوری می باشد . https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6104.html پس از واسیلی بارتولد روسی(1869-1930) و ژابن اوبَن فرانسوی(1927-1998) که از جمله پیشگامان مطالعات تیموریان بوده‌اند پژوهشگران جدیدی در این عرصه ظهور کرده‌اند و برخی از آثار آنان به فارسی نیز ترجمه شده است. ترجمه آثاری از خانم بئاتریس فوربس منز (امریکایی) و اسماعیل آکا (ترکیه‌ای) از جمله مواردی است که در سالیان اخیر انجام پذیرفته است. خانم سابتِلنی نیز از جمله تاریخ‌پژوهان دورة تیموریان است که در گروه تمدن‌های خاور نزدیک و میانه در دانشگاه تورنتو کانادا عضویت دارد و در حوزه‌های مطالعاتی زیر به پژوهش و تدریس مشغول است: -      تاریخ و فرهنگ اسلامیِ ایران و آسیای مرکزی در قرون میانه -      ادبیات کلاسیک فارسی به ویژه شعر عرفانی -      تصوف و عرفان تطبیقی -      فلسفه سیاسیِ اسلامی-ایرانی سابتلنی در سال1972 از دانشگاه تورنتو موفق به اخذ مدرک کارشناسی شد و در سال 1979 مدرک دکترای خود را از دانشگاه هاروارد اخذ کرد و در سال 2004 به مقام استادی رسید. از وی کتاب‌ها و مقالات متعددی به دو زبان انگلیسی و فرانسوی به چاپ رسیده است https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6107.html شکوفایی فرهنگ و تمدن در روزگار سامانیان در هنگامه ای از تاریخ رخ داد که دنیای غرب در ورطۀ ظلمت قرون وسطایی گرفتار و اندیشه های خلاق، در شولای تعصبات کلیسایی قرار داشت. امیران سامانی با بسط آزاداندیشی و اشاعۀ تسامح و تساهل فکری، بویژه توسل به فرهنگ اسلامی و تمسک به تمدن ایرانی، به تکوین رستاخیزی خردورزانه برآمدند که شاهکارهایی چون شاهنامه و ظهور صدها اندیشمند چون ابن سینا ، بیرونی، فردوسی و رازی، دستاورد آن شد.      اما پژوهشهای پیرامون روزگار سامانیان آنقدر اندک است که باید از انتشار آثاری چون کتاب ذنون ثامری استقبال کرد؛ ولیکن از توصیف و نقادی آن نیز نباید غفلت کرد.       در نقد و ارزیابی شکلی این کتاب می توان گفت تلاش فراوانی از سوی مولف و مترجمین صورت پذیرفته است و از صفحه آرایی، ترجمه روان، فصل بندی شکیل، ناشر معتبر و... برخوردار است. لیکن در نقد محتوایی کتاب نقاط ضعف چندی همچون ملی گراییِ مولف، تحلیل های سطحی، فقدان استفاده از منابع اصلی، و عدم وصول به اهداف موضوع پژوهش قابل ملاحظه است. رویکرد پژوهش در این مقاله تحلیلی – انتقادی و مبتنی بر تطبیق با منابع مرتبط زمانی و مکانی معتبر دوره مزبور، و بیان پاره ای پیشنهادات می باشد. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6114.html علم و دانش  از دیرباز در شبه قاره هند رشد و تعالی داشته و از این سرزمین به تمدن‌های همجوار منتقل گشته است. این میراث علمی که به دوره‌های بعد و از جمله عهد استعمار منتقل گشت، مؤلف کتاب « پزشکی و اسلام در هند مستعمره» را بر آن داشته تا ضمن عطف توجه به این موضوع، کم و کیف این رشته و شاخه‌های مرتبط با آن به خصوص در فضای رقابتی و گاه دشمنی بین استعمارگران بریتانیایی و بومیان هند از جمله هندوها و مسلمانان را مورد بررسی قرار دهد. مقاله پیش رو با رویکرد توصیفی- تحلیلی ضمن تحلیل محتوای مطالب و مضامین کتاب، در پی یافتن پاسخی به این پرسش است که کتاب فوق در حوزه های نقد بیرونی و درونی دارای چه مولفه ها و ویژگی هایی است و مولف تحت تاثیر کدام گفتمان پژوهشی و با چه رویکردی قلمفرسایی نموده است؟. نتایج پژوهش نشان می دهدکه وی در یک فضای سیاسی-فرهنگی و تحت تاثیر نظریه فوکو، دانش و قدرت را درهم آمیخته است و فرآیند تحولات پزشکی در این دوره را، کشاکش استعمار و ملل مستعمره می داند. مؤلف به ندرت از منابع اصلی فارسی و عربی و حتی اردو بهره برده و بیشتر به گزارش‌های مأموران بریتانیا در هند اکتفا نموده است. https://historyreview.ihcs.ac.ir/article_6605.html شکوفایی فرهنگ و تمدن در روزگار سامانیان در هنگامه ای از تاریخ رخ داد که دنیای غرب در ورطۀ ظلمت قرون وسطایی گرفتار و اندیشه های خلاق، در شولای تعصبات کلیسایی قرار داشت. امیران سامانی با بسط آزاداندیشی و اشاعۀ تسامح و تساهل فکری، بویژه توسل به فرهنگ اسلامی و تمسک به تمدن ایرانی، به تکوین رستاخیزی خردورزانه برآمدند که شاهکارهایی چون شاهنامه و ظهور صدها اندیشمند چون ابن سینا ، بیرونی، فردوسی و رازی، دستاورد آن شد. اما پژوهشهای پیرامون روزگار سامانیان آنقدر اندک است که باید از انتشار آثاری چون کتاب ذنون ثامری استقبال کرد؛ ولیکن از توصیف و نقادی آن نیز نباید غفلت کرد. در نقد و ارزیابی شکلی این کتاب می توان گفت تلاش فراوانی از سوی مولف و مترجمین صورت پذیرفته است و از صفحه آرایی، ترجمه روان، فصل بندی شکیل، ناشر معتبر و... برخوردار است. لیکن در نقد محتوایی کتاب نقاط ضعف چندی همچون ملی گراییِ مولف، تحلیل های سطحی، فقدان استفاده از منابع اصلی، و عدم وصول به اهداف موضوع پژوهش قابل ملاحظه است. رویکرد پژوهش در این مقاله تحلیلی – انتقادی و مبتنی بر تطبیق با منابع مرتبط زمانی و مکانی معتبر دوره مزبور، و بیان پاره ای پیشنهادات می باشد.